Siyaasadda 506 - Anshaxa Ardayga iyo Xeerka Anshaxa
I. UJEEDDADA
Ujeedada siyaasaddan ayaa ah in la hubiyo in ardaydu ay ka warqabaan oo ay u hoggaansamaan waxa Degmada Dugsiga Minnetonka ka filayso dhaqanka ardayda. U hoggaansanaanta noocaas ahi waxay kor u qaadi doontaa awoodda Degmada ee ay ku ilaalin karto anshaxa iyo hubinta in aan wax faragelin ah lagu samayn habka waxbarashada. Degmadu waxay qaadi doontaa tallaabo anshax oo ku habboon marka ardaydu ku guuldareystaan inay u hoggaansamaan Xeerka Anshaxa Ardayga ee lagu dejiyay siyaasaddan.
II. BAYAANKA GUUD EE SIYAASADDA
Guddiga Dugsigu wuxuu aqoonsan yahay in mas'uuliyadda shaqsiyeed iyo ixtiraamka labada dhinac ay yihiin qaybo muhiim ah oo ka mid ah geeddi-socodka waxbarashada. Guddigu wuxuu sidoo kale aqoonsan yahay in arday kastaa uu muhiimad weyn leeyahay isla markaana uu si dhow ula xiriiro dheelitirka ay tahay in la ilaaliyo awoodda iyo anshaxa marka qofku uu ka gudbo ku tiirsanaanta ilmaha ee awoodda ilaa dhaqanka is-xakamaynta ee bislaaday.
Dhammaan ardaydu waxay xaq u leeyihiin inay wax ku bartaan oo ay ku horumaraan jawi kor u qaadaya ixtiraamka naftooda, dadka kale iyo hantida. Anshaxa wanaagsan ee habboon wuxuu ka dhalan karaa oo keliya jawi bixiya fursado oo xoogga saaraya is-hagaajinta ardayga, go'aan qaadashada iyo mas'uuliyadda. Dugsiyadu waxay si wax ku ool ah u shaqayn karaan oo keliya iyadoo la raacayo anshax gudaha ah oo ku salaysan is-faham labada dhinac ah oo ku saabsan xuquuqda iyo mas'uuliyadaha.
Ardaydu waa inay u dhaqmaan si habboon oo ilaalinaysa jawi ay waxbarashadu ka dhici karto. Dhaqanka guud wuxuu saameeyaa dabeecadaha ardayga wuxuuna saameeyaa dhaqanka ardayga. Dhaqanka saxda ah ee ardayga ayaa lagama maarmaan u ah fududeynta habka waxbarashada iyo abuurista jawi ku habboon guusha ardayga.
In kasta oo siyaasaddani ay xoogga saarayso horumarinta anshaxa, haddana waxaa la aqoonsan yahay in ay jiraan xaalado ay lagama maarmaan u noqon doonto in la fuliyo tallaabooyinka anshaxa. Waa mowqifka Degmadu in siyaasadda anshaxa ardayda ee Degmada oo dhan oo caddaalad ah oo caddaalad ah ay gacan ka geysan doonto tayada waayo-aragnimada waxbarasho ee ardayga. Siyaasaddan anshaxa waxaa loo qaatay si waafaqsan oo waafaqsan Xeerka Shaqo ka joojinta Cadaaladda Ardayda ee Minnesota, Minn. Stat. §§ 121A.40 ilaa 121A.56.
Marka la eego qodobbada kor ku xusan iyo sida ku xusan Xeerka Minn. § 121A.55, Guddiga, oo ay ka qayb qaadanayaan maamulayaasha Degmada, macallimiinta, shaqaalaha, ardayda, waalidiinta, xubnaha bulshada iyo shakhsiyaadka iyo ururada kale ee ku habboon, ayaa sameeyay siyaasaddan oo maamusha dhaqanka ardayda oo khuseysa dhammaan ardayda Degmada.
III. MEELAHA MAS'UULIYADDA
- Guddiga Dugsiga. Guddigu wuxuu mas'uul ka yahay dhammaan shaqaalaha dugsiga ilaalinta nidaamka degmada dhexdeeda wuxuuna taageeraa dhammaan shaqaalaha ku dhaqma qaab-dhismeedka siyaasaddan anshaxa.
- Kormeeraha Guud. Kormeeraha Guud waa inuu dejiyaa tilmaamo iyo tilmaamo si uu u fuliyo siyaasaddan, wuxuuna dhammaan shaqaalaha dugsiga, ardayda iyo waalidiinta mas'uul ka noqon doonaa u hoggaansanaanta siyaasaddan, wuxuuna taageeri doonaa dhammaan shaqaalaha dugsiga oo gudanaya waajibaadkooda iyadoo la raacayo qaab-dhismeedka siyaasaddan. Kormeeraha Guud wuxuu sidoo kale dejin doonaa tilmaamo iyo tilmaamo loogu talagalay isticmaalka adeegyada hay'adaha ku habboon si loo caawiyo ardayda iyo waalidiinta. Tilmaamaha ama tilmaamaha kasta ee loo sameeyay hirgelinta siyaasaddan waxaa loo gudbin doonaa Guddiga si loo ansixiyo waxaana lagu lifaaqi doonaa siyaasaddan.
- Maamulaha. Maamulaha dugsiga waxaa la siiyay mas'uuliyadda iyo awoodda uu ku sameeyo xeerarka dhismaha iyo xeerarka lagama maarmaanka u ah hirgelinta siyaasaddan, iyadoo ku xiran oggolaanshaha kama dambaysta ah ee Guddiga. Maamuluhu wuxuu siin doonaa tilmaamo iyo taageero dhammaan shaqaalaha dugsiga ee gudanaya waajibaadkooda qaab-dhismeedka siyaasaddan. Maamuluhu wuxuu la tashan doonaa waalidiinta ardayda oo si ka soo horjeeda siyaasadda. Maamuluhu wuxuu sidoo kale ku lug yeelan doonaa shaqaale kale oo xirfadlayaal ah oo ku saabsan hab-raaca tilmaamaha dhaqanka wuxuuna isticmaali doonaa hay'adahaas ku habboon si ay u caawiyaan ardayda iyo waalidiinta. Maamuluhu, isagoo adeegsanaya awoodda sharciga ah ee qofka, wuxuu isticmaali karaa xoog macquul ah marka ay lagama maarmaan tahay xaaladaha jira si uu u saxo ama u xakameeyo ardayga ama uga hortago dhaawac jireed ama dhimasho ardayga ama qof kale.
- Macallimiinta. Dhammaan macallimiintu waxay mas'uul ka noqon doonaan bixinta jawi waxbarasho/waxbarasho oo si wanaagsan loo qorsheeyay, waxayna mas'uul ka noqon doonaan anshaxa ardayga, iyagoo kaashanaya maamulka. Dhammaan macallimiintu waa inay dhaqan geliyaan Xeerka Anshaxa Ardayga. Marka uu macallinku adeegsanayo awoodda sharciga ah ee macallinka, macallinku wuxuu isticmaali karaa xoog macquul ah marka ay lagama maarmaan tahay xaaladaha jira si uu u saxo ama u xakameeyo ardayga ama uga hortago dhaawac jireed ama dhimasho ardayga ama qof kale.
- Shaqaalaha Kale ee Degmada. Dhammaan shaqaalaha degmadu waxay mas'uul ka noqon doonaan inay gacan ka geystaan jawiga is-ixtiraamka ee dugsiga dhexdiisa. Mas'uuliyadahooda la xiriira dhaqanka ardayga waa inay noqdaan sida uu u oggolaaday oo uu farayo kormeeraha guud. Shaqaalaha dugsiga ama darawalka baska, isagoo adeegsanaya awoodda sharciga ah ee qofka, wuxuu isticmaali karaa xoog macquul ah marka ay lagama maarmaan tahay xaaladaha jira si uu u xakameeyo ardayga ama uga hortago dhaawac jireed ama dhimasho qof kale.
- Waalidiinta ama Mas'uuliyiinta Sharciga ah. Waalidiinta iyo mas'uuliyiinta ayaa mas'uul ka noqon doona dhaqanka carruurtooda sida ku cad sharciga iyo dhaqanka bulshada. Waxaa laga filayaa inay la shaqeeyaan maamulka dugsiga oo ay ka qayb qaataan dhaqanka carruurtooda.
- Ardayda. Dhammaan ardayda waxaa si gaar ah looga qaadi doonaa mas'uuliyadda dhaqankooda iyo inay ogaadaan oo ay u hoggaansamaan Xeerka Anshaxa Ardayga iyo siyaasaddan.
- Xubnaha Bulshada. Xubnaha bulshada waxaa laga filayaa inay gacan ka geystaan samaynta jawi lagu aqoonsanayo xuquuqda iyo waajibaadka si wax ku ool ah.
IV. XUQUUQDA ARDAYGA
Dhammaan ardaydu waxay xaq u leeyihiin waxbarasho iyo inay wax bartaan.
V. MAS'UULIYADAHA ARDAYGA
Dhammaan ardayda waxaa saaran mas'uuliyadda:
- dhaqankooda iyo inay ogaadaan oo u hoggaansamaan dhammaan xeerarka, qawaaniinta, siyaasadaha iyo habraacyada dugsiga;
- in maalin walba dugsiga la tago, marka laga reebo marka la cudur daarto, iyo in waqtigiisa la joogo dhammaan fasallada iyo hawlaha kale ee dugsiga;
- in la sii wado oo la isku dayo in la dhammaystiro koorsooyinka waxbarasho ee ay qoreen maamulka dugsiyada gobolka iyo kuwa maxalliga ah;
- in la sameeyo qabanqaabada lagama maarmaanka u ah dib u buuxinta shaqada marka aad ka maqan tahay dugsiga;
- si ay shaqaalaha dugsiga uga caawiyaan ilaalinta dugsi ammaan ah oo dhammaan ardayda u ah;
- in laga warqabo dhammaan xeerarka dugsiga, qawaaniinta, siyaasadaha iyo habraacyada, oo ay ku jiraan kuwa ku jira siyaasaddan, iyo in ay u dhaqmaan si waafaqsan iyaga;
- in la qaato in ilaa xeer ama siyaasad laga tanaasulo, la beddelo ama la baabi'iyo, uu si buuxda u shaqeynayo;
- in laga warqabo oo loo hoggaansamo sharciyada federaalka, gobolka iyo kuwa maxalliga ah;
- inay macluumaad iskaa wax u qabso ah ka helaan kiisaska anshaxa haddii ay leeyihiin wax aqoon ah oo la xiriira kiisaska noocaas ah iyo inay la shaqeeyaan shaqaalaha dugsiga sida ku habboon;
- in la ixtiraamo oo la ilaaliyo hantida dugsiga iyo hantida dadka kale;
- in labisto oo la isku qurxiyo si waafaqsan heerarka badbaadada iyo caafimaadka iyo heerarka caadiga ah ee akhlaaqda oo waafaqsan siyaasadda Degmada ee khuseysa;
- in laga fogaado khaladaadka ku jira wargeysyada ama daabacadaha ardayda iyo in laga fogaado hadallada aan habboonayn ama kuwa aan habboonayn;
- inay si habboon u dhaqmaan iyagoo adeegsanaya qaab jireed ama hadal ah; iyo
- in la aqoonsado lana ixtiraamo xuquuqda dadka kale.
VI. XEERKA ANSHAXA ARDAYGA
- Kuwa soo socda waa tusaalooyin dhaqan aan la aqbali karin oo ay Degmadu ku qaadayso tallaabo anshax marin ah. Arday kasta oo ku lug leh mid ka mid ah hawlahan waa in lagu edbiyaa iyadoo la raacayo siyaasaddan. Siyaasaddani waxay khuseysaa dhammaan dhismayaasha dugsiga, dhulka dugsiga iyo hantida dugsiga, hawlaha ama safarrada uu dugsigu maalgeliyo, joogsiyada basaska dugsiga, basaska dugsiga, baabuurta dugsiga, baabuurta dugsiga ee la kireystay ama baabuur kasta oo kale oo loo oggolaaday ujeeddooyinka Degmada, aagga laga galo ama laga baxo dhismaha dugsiga ama dhacdooyinka, iyo dhammaan hawlaha la xiriira dugsiga. Siyaasaddani waxay sidoo kale khuseysaa arday kasta oo dhaqankiisu wakhti kasta ama meel kasta uu farageliyo ama carqaladeeyo ujeeddada ama hawlaha Degmada ama badbaadada ama daryeelka ardayga, ardayda kale ama shaqaalaha.
- Xadgudubyada ka dhanka ah hantida oo ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, burburka ama burburinta hantida dugsiga ama hantida dadka kale, ku guuldareysiga in la magdhabo burburka ama burburinta hantidaas, gubista, jabinta iyo gelitaanka, xatooyada, dhaca, haysashada hantida la xaday, baad, ku xadgudubka, isticmaalka aan la ogolayn, ama burburinta;
- Isticmaalka aflagaado ama hadal aan habboonayn, ama haysashada agab aan habboonayn;
- Khamaarka, oo ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, ciyaarista ciyaar fursad ah oo loogu talagalay saamiyada;
- Xanaaq;
- Dhibaatooyinka imaanshaha oo ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, maqnaanshaha, maqnaanshaha, daahitaanka, ka boodista fasallada, ama ka bixitaanka garoonka dugsiga iyada oo aan la haysan oggolaansho;
- Mucaaradnimo ku wajahan maamulka;
- Isticmaalka, haysashada ama qaybinta tubaakada ama agabka tubaakada;
- Isticmaalka, haysashada, qaybinta ama ku hoos jira sakhraannimo khamri ama walxo kale oo sakhraansan ama walxo u eg;
- Isticmaalka, haysashada, qaybinta ama ku hoos jira saameynta maandooriyaha, daroogada ama walxaha kale ee la xakameeyo, ama walxaha u eg, marka laga reebo sida uu dhakhtarku kuu qoray;
- Isticmaalka, haysashada ama qaybinta walxaha ama walxaha sharci darrada ah ama waxyeelada u leh dadka ama hantida oo ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, qalabka daroogada;
- Isticmaalka, haysashada ama qaybinta hubka, ama u eg hub ama walxo kale oo khatar ah;
- Ku xadgudubka Siyaasadda Hubka Degmada;
- Haysashada rasaas ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, rasaas ama gantaallo kale oo loogu talagalay in loo isticmaalo ama loo isticmaalo hub ahaan;
- Haysashada, isticmaalka ama qaybinta walxaha qarxa ama isku-darka ama isku-darka, ujeeddada koowaad ama tan guud ama isticmaalka loogu talagalay oo ah inuu ku shaqeeyo qarax;
- Haysashada, isticmaalka ama qaybinta rashka ama walax kasta ama isku darka walxaha ama walxaha loo diyaariyey ujeeddada ah in la soo saaro saameyn muuqata ama la maqli karo oo ay ku jiraan gubasho, qarax, dab-shid ama qarax;
- Isticmaalka qalabka dab-shidka, oo ay ku jiraan butane ama laambado la tuuri karo ama taraq, gudaha dhismaha waxbarashada iyo xaaladaha ay jirto khatar dab, marka laga reebo meesha qalabka loo isticmaalo si uu dugsigu u oggolaaday.
- Ku xadgudubka sharci kasta oo maxalli ah, gobol ama federaal ah sida ku habboon;
- Falal carqaladeeya geeddi-socodka waxbarashada, oo ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, caasinimo, dhaqan carqaladeyn ama ixtiraam darro ah, ka-hor-tag maamul, khiyaamo, caasinimo, caasinimo, ku guuldareysiga is-aqoonsiga, kicinta aan habboonayn ee digniinaha dabka, ama hanjabaadaha bamka;
- Haysashada aaladaha ama walxaha dhibka keena ee keena mashquulinta.
- Ku xadgudubka xeerarka baska dugsiga ama gaadiidka ama siyaasadda badbaadada baska dugsiga;
- Ku xadgudubka xeerarka iyo qawaaniinta baarkinka ama gaadiidka iskuulka, oo ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, wadista baabuurta iskuulka si khatar gelin karta dadka ama hantida;
- Ku xadgudubka tilmaamaha ama tilmaamaha la xiriira armaajooyinka ama si aan habboonayn u helidda armaajooyinka dugsiga;
- Haysashada ama qaybinta agabyada xanta ah, kuwa sumcad xumada leh ama kuwa qaawan;
- Dharka ardayga ama is-qurxinta shaqsiyeed ee khatar ku ah caafimaadka ama badbaadada ama abuurta carqalad ku ah geeddi-socodka waxbarashada, oo ay ku jiraan dharka xambaarsan farriin fool xun, fool xun, ama fool xun, dharka lagu dhiirrigeliyo alaabada ama hawlaha sharci-darrada ah ee loo isticmaalo carruurta aan qaan-gaarin, ama dharka ay ku jiraan astaamo, calaamado, ereyo, walxo, ama sawirro gudbinaya farriin cunsuriyad ah, jinsi-takoor ah, ama si kale u ceebaynaysa koox laga tiro badan yahay oo la ilaaliyo ama tilmaamaya xubinnimada kooxaha burcadda;
- Fal dambiyeed;
- Been abuurista diiwaannada, dukumentiyada, qoraallada ama saxiixyada;
- Waxyeelaynta, beddelka, ama beddelidda diiwaannada ama dukumentiyada Degmada iyadoo la adeegsanayo hab kasta oo ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, marin u helka kombiyuutarka ama siyaabo kale oo elektaroonig ah;
- Daacadnimo waxbarasho oo ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, khiyaamo ku saabsan shaqo dugsi, xatooyo ama iskaashi;
- Luqad aan ixtiraam lahayn ama ixtiraam darro ah oo loo jeediyo macallimiinta ama shaqaalaha kale ee Degmada;
- Xadgudub galmo iyo/ama jinsiyadeed iyo/ama dhibaatayn;
- Ficillada, oo ay ku jiraan dagaal ama dhaqan kasta oo kale oo weerar ah, oo sababa ama sababi kara dhaawac ardayga ama dadka kale ama si kale khatar u geliya caafimaadka, badbaadada, ama fayoobaanta macallimiinta, ardayda, shaqaalaha kale ee Degmada, ama dadka kale;
- Falka geysanaya dhaawac weyn oo jidheed oo qof kale soo gaara, xitaa haddii uu yahay mid aan si kama' ah ama natiijo ka dhalatay xukun xumo;
- Xadgudubyada ka dhanka ah dadka, oo ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, weerar ama hanjabaad weerar, dagaal, dhibaatayn, faragelin ama carqaladayn, weerar hub, ama hub u eg, weerar galmo, dhaqan galmo oo sharci darro ah ama aan habboonayn, ama soo bandhigid aan habboonayn;
- Weerar afka ah, ama dhaqan aflagaado ah, oo ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, isticmaalka luqadda takooridda, xadgudubka, anshax xumada, hanjabaadda, cabsigelinta ama hoos u dhigaysa dadka kale;
- Hanjabaado jireed ama afka ah, oo ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, diyaarinta ama soo sheegidda xaalado khatar ah ama khatar ah oo aan jirin;
- Ficillo aan habboonayn, xadgudub ah, hanjabaad ah, ama sharaf dhac ah oo ku salaysan jinsiyad, midab, caqiido, diin, jinsi, xaalad guur, xaalad la xiriirta kaalmada dadweynaha, naafanimada, asalka qaranka ama jinsiga;
- Ku xadgudubka xeerarka dugsiga, xeerarka, siyaasadaha ama habraacyada;
- Falalka kale, sida ay Degmadu go'aamiso, kuwaas oo carqaladeeya geeddi-socodka waxbarashada ama khatar ku ah ama waxyeello u geysanaya ardayga ama ardayda kale, shaqaalaha Degmada ama dadka ku xeeran, ama ku xadgudba xuquuqda dadka kale ama waxyeeleeya ama khatar gelinaya hantida dugsiga, ama si kale u farageliya ama carqaladeeya hawlgalka ama hawlaha Degmada ama badbaadada ama daryeelka ardayda ama shaqaalaha.
- Xadgudubyada ka dhanka ah hantida oo ay ku jiraan, laakiin aan ku xaddidnayn, burburka ama burburinta hantida dugsiga ama hantida dadka kale, ku guuldareysiga in la magdhabo burburka ama burburinta hantidaas, gubista, jabinta iyo gelitaanka, xatooyada, dhaca, haysashada hantida la xaday, baad, ku xadgudubka, isticmaalka aan la ogolayn, ama burburinta;
VII. XULASHOOYINKA TALLAABADA ANSHAXA
Waa siyaasadda guud ee Degmadu in la isticmaalo anshaxa horumarsan ilaa inta macquul ah oo ku habboon iyadoo lagu saleynayo xaqiiqooyinka gaarka ah iyo duruufaha anshax xumada ardayga. Nooca gaarka ah ee anshaxa ee lagu doorto kiis gaar ah waa mid ku xiran go'aanka Degmada. Ugu yaraan, jebinta xeerarka Degmada, qawaaniinta, siyaasadaha ama habraacyada waxay keeni doontaa in laga wada hadlo xadgudubka iyo digniin afka ah. Si kastaba ha ahaatee, Degmadu waxay ku soo rogi doontaa ciqaabo anshax oo aad u daran oo ku saabsan xadgudub kasta, oo ay ku jiraan ka saarista ama eryidda, haddii ay u baahan tahay anshax xumada ardayga, sida ay go'aamiso Degmadu. Tallaabada anshax marinta waxaa ka mid noqon kara, laakiin aan ku xaddidnayn, mid ama in ka badan oo ka mid ah kuwan soo socda:
A. Shirka ardayda ee macalinka, maamulaha, la-taliyaha ama shaqaalaha kale ee Degmada, iyo digniin afka ah;
B. Xiriirka waalidka;
C. Shirka waalidiinta;
D. Ka saarista fasalka;
E. Joojinta dugsiga dhexdiisa;
F. Ka joojinta hawlaha manhajka ka baxsan;
G. Xayiraadda ama xaddidaadda mudnaanta;
H. Luminta mudnaanta dugsiga;
I. Kormeerka dugsiga dhexdiisa ama jadwalka fasalka oo dib loo eegay;
J. U gudbinta adeegyada taageerada dugsiga dhexdiisa;
K. U gudbinta kheyraadka bulshada ama adeegyada hay'adaha dibadda;
L. Magdhaw dhaqaale;
M. U gudbinta booliiska, hay'adaha kale ee fulinta sharciga, ama hay'adaha kale ee ku habboon;
N. Ka joojinta dugsiga dibadiisa iyadoo la raacayo Xeerka Ka-eryidda Cadaaladda ah ee Ardayga;
O. Diyaarinta qorshaha ogolaanshaha ama dib-u-qorista afka ah ama qoraalka ah;
P. Cayrinta iyadoo la raacayo Xeerka Cayrinta Cadaaladda ah ee Ardayda;
S. Ka-saarista Sharciga Shaqo ka-eryidda Cadaaladda ah ee Ardayda;
R. Tallaabo kale oo anshax marin ah oo ay Degmadu u aragto mid ku habboon.
VIII. KA SAARISTA ARDAYDA FASALKA
- Macallimiintu waxay mas'uul ka yihiin inay isku dayaan inay wax ka beddelaan dhaqanka ardayga ee carqaladeeya iyagoo adeegsanaya habab sida la-tashi la sameeya ardayga, iyagoo adeegsanaya xoojin togan, u qoondeynaya xarig ama cawaaqib kale, ama la xiriiridda waalidiinta ardayga. Marka tallaabooyinka noocaas ahi ay fashilmaan, ama marka macallinku go'aamiyo inay si kale u habboon tahay iyadoo lagu saleynayo dhaqanka ardayga, macallinku wuxuu yeelan doonaa awood uu ardayga uga saaro fasalka iyadoo la raacayo habraacyada lagu dejiyay siyaasaddan anshaxa. "Ka saarista fasalka" iyo "ka saarista" macnaheedu waa ficil kasta oo uu qaado macallin, maamule, ama shaqaale kale oo Degmada ah si looga mamnuuco ardayga inuu ka qaybgalo fasalka ama muddada waxqabadka muddo aan ka badnayn shan (5) maalmood, iyadoo la raacayo siyaasaddan anshaxa.
Sababaha looga saarayo fasalka waxaa ka mid noqon kara mid ka mid ah kuwan soo socda:
- Dhaqan ula kac ah oo carqaladeeya xuquuqda dadka kale ee waxbarashada, oo ay ku jiraan dhaqan faragelinaya awoodda macallinka ee ah inuu wax baro ama si wax ku ool ah ula xiriiro ardayda fasalka ama awoodda ardayda kale ee ay wax ku baran karaan;
- Dhaqan ula kac ah oo khatar gelinaya dadka ku xeeran, oo ay ku jiraan shaqaalaha Degmada, ardayga ama ardayda kale, ama hantida dugsiga;
- Jebin ula kac ah oo lagu sameeyo xeerarka, xeerarka, siyaasadaha ama habraacyada dugsiga, oo ay ku jiraan Xeerka Anshaxa Ardayga ee siyaasaddan; ama
- Dhaqan kale, oo ay go'aan ka gaaraan macallinka ama maamulka, ayaa u baahan in ardayga laga saaro fasalka.
- Dhaqan ula kac ah oo carqaladeeya xuquuqda dadka kale ee waxbarashada, oo ay ku jiraan dhaqan faragelinaya awoodda macallinka ee ah inuu wax baro ama si wax ku ool ah ula xiriiro ardayda fasalka ama awoodda ardayda kale ee ay wax ku baran karaan;
Ka saarista noocaas ah waxay noqon doontaa ugu yaraan hal (1) muddo hawleed ama muddo fasal ah oo waxbarid ah oo loogu talagalay koorso waxbarasho oo la bixiyay mana dhaafi doonto shan (5) muddo oo noocaas ah.
- Haddii arday laga saaro fasalka in ka badan toban jeer sannad dugsiyeedka, Degmadu waa inay ku wargelisaa waalidka ama mas'uulka ardayga fasalka tobnaad laga saaray oo ay sameeyaan isku day macquul ah oo ay ku qabanayaan kulan waalidka ama mas'uulka ardayga si looga wada hadlo dhibaatada keentay in ardayga laga saaro fasalka.
IX. ERYITAANKA
- "Ka saarista" macnaheedu waa in barnaamijka waxbarasho ee hadda jira loo diido arday kasta, oo ay ku jiraan ka saarista, ka saarista iyo ka joojinta. Ka saarista kuma jirto ka saarista fasalka.
Degmadu kama diidi doonto habraaca sharciga ama ilaalinta sinnaanta ee sharciga arday kasta oo ku lug leh dacwad ka saarista taasoo keeni karta ganaax, ka saarid ama eryid.
Degmadu ma eryi doonto arday kasta iyada oo aan isku dayin inay isticmaasho dhaqamada anshaxa ee aan ka-reebista lahayn ama heshiisyada ka-noqoshada ardayga ka hor dacwadaha ka-noqoshada, marka laga reebo haddii ay u muuqato in ardaygu uu abuuri doono khatar degdeg ah oo weyn oo ku wajahan naftiisa ama dadka ku xeeran ama hantida.
- Xadgudubyada keena ganaaxa, iyadoo lagu salaynayo darnaanta, waxay sidoo kale noqon karaan sababo keenaya eryid, iyo/ama ka saarid. Ardayga waa la eryi karaa mid ka mid ah sababaha soo socda:
- 1 ku xadgudubka ula kac ah ee xeer kasta oo macquul ah oo Guddiga ah, oo ay ku jiraan kuwa laga helo siyaasaddan;
- Dhaqan ula kac ah oo si weyn u carqaladeeya xuquuqda dadka kale ee waxbarashada ama awoodda shaqaalaha dugsiga si ay u gutaan waajibaadkooda, ama dugsigu uu maalgeliyo hawlaha ka baxsan manhajka;
- Dhaqan ula kac ah oo khatar gelinaya ardayga ama ardayda kale, ama dadka ku xeeran, oo ay ku jiraan shaqaalaha Degmada, ama hantida dugsiga.
- 1 ku xadgudubka ula kac ah ee xeer kasta oo macquul ah oo Guddiga ah, oo ay ku jiraan kuwa laga helo siyaasaddan;
- Habraacyada Joojinta
- "Hakin" macnaheedu waa tallaabo uu qaado maamulka dugsiga, iyadoo la raacayo xeerarka uu soo saaray Guddiga, taasoo ka mamnuucaysa ardayga inuu dugsiga dhigto muddo aan ka badnayn toban (10) maalmood oo dugsi; si kastaba ha ahaatee, haddii hakintu ay ka badan tahay shan (5) maalmood oo dugsi, maamulaha hakintu waa inuu kormeeraha siiyaa sabab uu ku muteysan karo hakinta muddada dheer. Qeexitaankani ma khuseeyo hakinta hal (1) maalin dugsiyeed ama ka yar, marka laga reebo sida ku xusan sharciga federaalka ee ardayga naafada ah.
- Haddii wadarta maalmaha ardayga laga saarayo dugsiga ay ka badan yihiin toban (10) maalmood oo isku-darka ah sannad dugsiyeedka, Degmadu waxay sameyn doontaa isku day macquul ah oo ay kula kulanto ardayga iyo waalidiinta ama mas'uulka ardayga ka hor inta aysan ardayga ka saarin dugsiga, iyadoo oggolaansho laga helayo waalidka ama mas'uulka, waxay diyaarin doontaa baaritaanka caafimaadka dhimirka ee ardayga iyadoo kharashka waalidka ama mas'uulka uu bixinayo. Ujeeddada kulankan waa in la isku dayo in la go'aamiyo baahida ardayga ee qiimeynta ama adeegyada kale.
- Tallaabo kasta oo ganaax ah waxaa ku jiri kara qorshe dib-u-diiwaangelin ah. Qorshuhu waa inuu ku jiraa, meesha ay ku habboon tahay, qodob lagu hirgelinayo adeegyada waxbarasho ee kale marka dib loo ogolaado, la shaqeynta qoyska ardayga ama mas'uulka, la-taliyaha caafimaadka dhimirka ee carruurta ama bixiyaha, khabiirka waxbarashada, ama taageero kale oo ku salaysan bulshada, mana loo isticmaali karo in lagu dheereeyo joojinta hadda jirta. Maamulka dugsigu kuma soo rogi karo ganaaxyo isku xiga isla ardaygaas sababo la xiriira isla dhaqankaas, ama dhacdo anshax xumo ah, marka laga reebo meesha ardaygu uu abuuri doono khatar degdeg ah oo weyn oo naftiisa ama dadka ku xeeran ama hantida ama meesha Degmadu ay ku jirto geeddi-socodka bilaabista eryidda, taas oo maamulka dugsigu uu ku kordhin karo ganaaxa wadarta shan iyo toban (15) maalmood.
- Haddii arday naafo ah uu qabo, kooxda qorshaha waxbarashada shaqsiyeed ee ardayga waa inay isla markiiba kulmaan laakiin aan ka badnayn toban (10) maalmood oo dugsi ah ka dib taariikhda go'aanka laga saarayo ardayga meelaynta waxbarasho ee hadda ee ardayga. Kooxda qorshaha waxbarashada shaqsiga ah, kulanka, waxay ku sameyn doonaan dib u eegis xiriirka ka dhexeeya naafonimada ilmaha iyo dhaqanka ku xiran tallaabo anshax marin ah, waxayna go'aamin doonaan ku habboonaanta qorshaha waxbarashada ilmaha. Shuruudaha shirka kooxda qorshaha waxbarashada shaqsiga ah ayaa khuseeya marka: (1) waalidku codsado kulan; (2) ardayga laga saaro meelaynta hadda ee ardayga shan (5) maalmood ama ka badan oo isku xigta; ama (3) wadarta maalmaha ardayga laga saarayo meelaynta ardayga inta lagu jiro sannad dugsiyeedka ay ka badan yihiin toban (10) maalmood oo isku darka ah sannad dugsiyeedka. Maamulka dugsigu wuxuu hirgelin doonaa adeegyo waxbarasho oo kale marka ganaaxu ka bato shan (5) maalmood. Shir maamul oo gaar ah ayaa la qaban doonaa muddo kasta oo ganaax ah.
- Maamulka dugsigu wuxuu hirgelin doonaa adeegyo waxbarasho oo kale marka ganaaxu ka bato shan (5) maalmood.
- Maamulka dugsigu kama joojin doono ardayga dugsiga iyada oo aan la yeelan shir maamul oo aan rasmi ahayn oo lala yeesho ardayga. Shirka maamulka ee aan rasmiga ahayn waa inuu dhacaa ka hor joojinta, marka laga reebo haddii ay u muuqato in ardaygu uu abuuri doono khatar degdeg ah oo weyn oo ku wajahan naftiisa ama dadka ku xeeran ama hantida, taas oo dhacda shirku wuxuu dhici doonaa sida ugu dhakhsaha badan ee suurtogalka ah ka dib joojinta. Shirka maamulka ee aan rasmiga ahayn, maamulaha dugsigu waa inuu ardayga ku wargeliyaa sababaha joojinta, bixiyaa sharraxaad ku saabsan caddaynta ay mas'uuliyiintu hayaan, ardayguna wuxuu soo bandhigi karaa nooca xaqiiqooyinka ardayga. Shir maamul oo gaar ah ayaa loo baahan yahay muddo kasta oo ganaax ah.
- Ogeysiis qoraal ah oo ka kooban sababaha joojinta, warbixin kooban oo ku saabsan xaqiiqooyinka, sharraxaadda markhaatifurka, qorshaha dib-u-diiwaangelinta, iyo nuqul ka mid ah Xeerka Shaqo ka joojinta Ardayga ee Minnesota, Minn Stat. §§ 121A.40 -- 121A.56, ayaa si shaqsi ah loogu soo gudbin doonaa ardayga wakhtiga ama ka hor wakhtiga joojinta la dhaqan gelinayo, iyo waalidka ama mas'uulka ardayga boostada 48 saacadood gudahood marka shirka la dhammeeyo. Degmadu waxay sameyn doontaa dadaal macquul ah si ay waalidiinta ugu wargeliso joojinta taleefanka sida ugu dhakhsaha badan ka dib joojinta. Haddii arday la joojiyo iyada oo aan la qaban shir maamul oo aan rasmi ahayn iyadoo lagu saleynayo in ardaygu uu abuuri doono khatar degdeg ah oo weyn oo ku wajahan dadka ama hantida ku xeeran, ogeysiiska qoraalka ah waa in loo gudbiyaa ardayga iyo waalidka ama mas'uulka ardayga 48 saacadood gudahood marka la joojiyo. Adeegga boostada waa la dhammaystiraa marka boostada la diro.
- Maamulka dugsigu waa inuu sameeyaa dadaal macquul ah si uu ugu wargeliyo waalidka ama mas'uulka ardayga ganaaxa taleefanka sida ugu dhakhsaha badan ka dib ganaaxa.
- Haddii arday la joojiyo iyada oo aan la qaban shir maamul oo aan rasmi ahayn sababo la xiriira in ardaygu uu abuuri doono khatar degdeg ah oo weyn oo ku wajahan dadka ama hantida ku xeeran, ogeysiiska qoraalka ah waa in la siiyaa ardayga iyo waalidka ama mas'uulka ardayga afartan iyo siddeed (48) saacadood gudahood laga bilaabo joojinta. Adeegga boostada waa inuu dhammaadaa marka boostada la soo diro.
- Iyadoo aan la raacin qodobbada kor ku xusan, ardayga waa la hakin karaa ilaa go'aanka Guddiga laga gaarayo dacwadda eryidda ama ka saarista, iyadoo la raacayo in adeegyada waxbarasho ee kale la hirgeliyo ilaa heerka ganaaxu ka badan yahay shan (5) maalmood.
- Cayrinta anshax marinta waa mamnuuc barnaamijka xanaanada carruurta ama xanaanada carruurta, oo ay ku jiraan waxbarashada qoyska ee carruurnimada hore, diyaargarowga dugsiga, diyaargarowga dugsiga iyo wixii la mid ah, barnaamijka xanaanada carruurta ee iskaa wax u qabso ah, ama barnaamij kale oo dugsiga ka hor ama xanaanada carruurta ah, xanaanada carruurta ilaa fasalka 3aad. Tani ma khusayso cayrinta dugsiga wax ka yar hal maalin dugsiyeed, marka laga reebo sida ku xusan cutubka Minn. 125A iyo sharciga federaalka ee ardayga helaya adeegyada waxbarashada gaarka ah.
- "Hakin" macnaheedu waa tallaabo uu qaado maamulka dugsiga, iyadoo la raacayo xeerarka uu soo saaray Guddiga, taasoo ka mamnuucaysa ardayga inuu dugsiga dhigto muddo aan ka badnayn toban (10) maalmood oo dugsi; si kastaba ha ahaatee, haddii hakintu ay ka badan tahay shan (5) maalmood oo dugsi, maamulaha hakintu waa inuu kormeeraha siiyaa sabab uu ku muteysan karo hakinta muddada dheer. Qeexitaankani ma khuseeyo hakinta hal (1) maalin dugsiyeed ama ka yar, marka laga reebo sida ku xusan sharciga federaalka ee ardayga naafada ah.
- Nidaamyada Cayrinta iyo Ka-saarista
- "Eryidda" macnaheedu waa tallaabo Guddigu ku mamnuucayo ardayga diiwaangashan inuu sii joogo dugsiga muddo laba iyo toban (12) bilood ah laga bilaabo taariikhda ardayga la eryay. Awoodda eryidda waxay saaran tahay Guddiga.
- "Ka-reebitaan" macnaheedu waa tallaabo ay qaadaan Guddigu si looga hortago diiwaangelinta ama dib-u-diiwaangelinta ardayga muddo aan ka badnayn sannad dugsiyeedka. Awoodda ka-reebitaanka waxay saaran tahay Guddiga.
- Dhammaan dacwadaha eryidda iyo ka saarista waxaa la qaban doonaa iyadoo la raacayo qodobbada Xeerka Cayrinta Cadaaladda Ardayda ee Minnesota, Minn. Stat. §§ 121A.40 ilaa 121A.56.
- Ma jiri doonto wax eryid ama ka-saarid ah oo lagu soo rogi karo iyada oo aan la dhageysan dacwad, haddii aan ardayga iyo waalidka ama mas'uulka laga tanaasulin xuquuqda dhageysiga qoraal ahaan.
- Ardayga iyo waalidka ama mas'uulka waa in la siiyaa ogeysiis qoraal ah oo ku saabsan ujeeddada Degmadu u leedahay inay bilowdo dacwadaha eryidda ama ka saarista. Ogeysiiskan waxaa ardayga iyo waalidkood ama mas'uulka loo gudbin doonaa shaqsi ahaan ama boostada, waana inuu ka koobnaadaa bayaan dhammaystiran oo ku saabsan xaqiiqooyinka; liiska markhaatiyaasha iyo sharraxaadda markhaatifurkooda; sheeg taariikhda, waqtiga iyo goobta dhageysiga; waxaa la socda nuqul ka mid ah Xeerka Ka-eryidda Cadaaladda Ardayga, Minn. Stat. §§121A.40 -- 121A.56; sharax dhaqamada anshaxa aan ka-reebista ahayn ee la siiyay ardayga si looga fogaado dacwadaha eryidda; iyo u sheegaan ardayga iyo waalidka ama mas'uulka xuquuqdooda: (1) inay yeeshaan wakiil uu isagu doortay, oo ay ku jiraan qareen sharci oo ka socda dhageysiga; (2) baaraan diiwaanka ardayga ka hor dhageysiga; (3) soo bandhigaan caddayn; iyo (4) la kulmaan oo ay su'aalo weydiiyaan markhaatiyaasha. Degmadu waxay la socodsiin doontaa waalidka ama mas'uulka ardayga in laga heli karo kaalmo sharci oo bilaash ah ama mid kharash yar iyo in liiska ilaha gargaarka sharciga laga heli karo Waaxda Waxbarashada Minnesota oo lagu dhejiyay boggooda internetka.
- Dhageysiga waa in la qabtaa toban (10) maalmood gudahood laga bilaabo bixinta ogeysiiska qoraalka ah haddii aan Degmada, ardayga, waalidka ama mas'uulka ay codsadaan muddo kordhin, oo aan ka badnayn shan (5) maalmood.
- Dhammaan dhageysiyada waa in lagu qabtaa waqti iyo meel macquul ah oo ku habboon ardayga, waalidka ama mas'uulka waana in la xiraa, haddii ardayga, waalidka ama mas'uulka uusan codsan dhageysi furan.
- Degmadu waxay duubi doontaa dacwadaha dhageysiga iyadoo kharashka degmadu bixinayo, dhinacna wuxuu heli karaa qoraal qoraal ah oo kharashkiisa ah.
- Ardaygu wuxuu xaq u yeelan doonaa inuu helo wakiil uu ardayga doorto, oo ay ku jiraan qareen, oo kharashka ardayga oo keliya ku baxaya. Degmadu waxay la talin doontaa waalidka ama mas'uulka ardayga in gargaar sharci oo bilaash ah ama mid jaban la heli karo iyo in liiska ilaha gargaarka sharciga laga heli karo MDE. Guddigu wuxuu magacaabi karaa qareen u matala Degmada dacwad kasta.
- Haddii ardaygu u magacaabo wakiil aan ahayn waalidka ama mas'uulka, wakiilku waa inuu haystaa oggolaansho qoraal ah oo ka timid ardayga iyo waalidka ama mas'uulka si uu u helo marin u helidda diiwaanka ardayga.
- Dhammaan dhageysiyada eryidda ama ka saarista waa inay dhacaan ka hor waxaana fulin doona sarkaal dhegeysi oo madax-bannaan oo ay Degmadu u magacowday. Dhageysiga waa in lagu sameeyaa si caddaalad ah oo dhexdhexaad ah. Markhaatifurka waxaa lagu bixin doonaa dhaar, sarkaalka dhegeysigana wuxuu awood u yeelan doonaa inuu soo saaro amar maxkamadeed iyo inuu dhaariyo.
- Waqti macquul ah ka hor dhageysiga, ardayga, waalidka ama mas'uulka, ama wakiilka idman waa in la siiyaa fursad uu ku helo dhammaan diiwaannada Degmada ee la xiriira ardayga, oo ay ku jiraan imtixaanno ama warbixinno kasta oo lagu salayn karo tallaabada la soo jeediyay ee ka-noqoshada.
- Ardayga, waalidka ama mas'uulka, ama wakiilka idman, wuxuu xaq u leeyahay inuu ku qasbo joogitaanka shaqaale ama wakiil kasta oo Degmada ah ama qof kasta oo kale oo laga yaabo inuu haysto caddayn ku salaysan tallaabada la soo jeediyay ee shaqo ka eryidda, iyo inuu la kulmo oo uu su'aalo weydiiyo markhaati kasta oo u markhaati furaya Degmada.
- Ardayga, waalidka ama mas'uulka, ama wakiilka idman, wuxuu xaq u yeelan doonaa inuu soo bandhigo caddayn iyo marag-fur, oo ay ku jiraan marag-fur cilmi-nafsiyeed ama mid waxbarasho oo khabiir ah.
- Ardayga laguma qasbi karo inuu markhaati furo dacwadaha ka saarista.
- Sarkaalka dhageysigu waa inuu diyaariyaa natiijooyinka iyo talo soo jeedin ku salaysan oo keliya caddayn muhiim ah oo la soo bandhigay dhageysiga, taas oo ah in loo gudbiyo Guddiga oo loo gudbiyo dhinacyada laba (2) maalmood gudahood ka dib marka la xiro dhageysiga.
- Guddigu wuxuu go'aankiisa ku saleyn doonaa natiijooyinka iyo talada sarkaalka dhegeysiga, wuxuuna go'aankiisa ku gaari doonaa kulan la qabto shan (5) maalmood gudahood ka dib marka la helo natiijooyinka iyo talada. Guddigu wuxuu siin karaa dhinacyada fursad ay ku soo bandhigaan waxyaabaha ka reeban iyo faallooyinka natiijooyinka iyo talada sarkaalka dhegeysiga iyadoo la tixgelinayo in midkoodna uusan soo bandhigin wax caddayn ah oo aan lagu caddeyn dhageysiga. Go'aanka Guddigu waa inuu ku saleysnaadaa diiwaanka, waa inuu ahaadaa mid qoraal ah, waana inuu sheegaa xaqiiqooyinka xakamaynta ee go'aanka lagu gaaray si faahfaahsan si loogu wargeliyo dhinacyada iyo Guddoomiyaha MDE saldhigga iyo sababta go'aanka.
- Dhinac ka tirsan go'aanka eryidda ama ka saarista ee uu gaaray Guddigu wuxuu racfaan ka qaadan karaa Guddoomiyaha labaatan iyo kow (21) maalmood gudahood laga bilaabo dacwadda Guddiga sida ku xusan Xeerka Minn. § 121A.49. Go'aanka Guddiga waxaa la fulin doonaa inta lagu jiro racfaanka loo gudbinayo Guddoomiyaha.
- Degmadu waa inay ku wargelisaa hay'adda adeegga dadweynaha ee ku habboon joojinta, eryidda ama ka saarista wixii tallaabo ah ee la qaado, marka ardaygu uu kormeerayo hay'addaas.
- Degmadu waa inay u soo sheegtaa Guddoomiyaha warbixin kasta oo ku saabsan eryid kasta ama ka-saarid kasta, weerar kasta oo jireed oo uu ku qaado shaqaale degmo, iyo heshiis kasta oo ka-saarid kasta oo arday ah soddon (30) maalmood gudahood laga bilaabo taariikhda dhaqangalka tallaabada, ka-saarid ama weerar. Warbixintani waa inay ku jirtaa bayaan ku saabsan dhaqamada anshaxa ee aan ka-saarnayn, anshaxa kale, cunaqabatayn, ama qaraarro, taariikhda dhaqangalka, iyo muddada ka-saarid ama ka-saarid. Warbixintu waa inay ku jirtaa lambarrada aqoonsiga ardayga ee gobolka ee ardayda ay saameysay dhammaan warbixinnada ka-saarista ee ay u baahan tahay waaxdu.
- Markasta oo ardaygu ku guuldareysto inuu ku soo laabto dugsiga toban (10) maalmood gudahood marka la joojiyo eryidda, maamulaha dugsigu waa inuu ardayga ku wargeliyaa.
iyo waalidkiis ama mas'uulkiisa boostada loogu soo diro xuquuqda ardayga ee ah inuu ka soo qayb galo oo dib loogu soo celiyo Degmada.
- "Eryidda" macnaheedu waa tallaabo Guddigu ku mamnuucayo ardayga diiwaangashan inuu sii joogo dugsiga muddo laba iyo toban (12) bilood ah laga bilaabo taariikhda ardayga la eryay. Awoodda eryidda waxay saaran tahay Guddiga.
X. QORSHAHA GELITAANKA AMA DIB U HELISTA
Maamulaha dugsigu waa inuu diyaariyaa oo hirgeliyaa qorshaha ogolaanshaha ama dib-u-soo-celinta, hadal ahaan ama qoraal ahaan, arday kasta oo laga saaro ama laga saaro dugsiga. Qorshuhu waa inuu ku jiraa tallaabooyin lagu hagaajinayo dhaqanka ardayga loona baahan yahay in waalidku ku lug yeesho habka ogolaanshaha ama dib-u-soo-celinta, wuxuuna tilmaami karaa cawaaqibka ardayga ka dhalan kara haddii uusan hagaajin dhaqanka ardayga.
XI. OGAYSIISKA JABINAADA SIYAASADDA
Ogeysiiska ku saabsan jebinta siyaasaddan iyo tallaabada anshax-marinta ee ka dhalan karta waa inay noqotaa sida ku xusan halkan, ama sida kale ee uu dhigayo Xeerka Shaqo ka-eryidda Cadaaladda ah ee Ardayga ama sharci kale oo khuseeya. Macallinka, maamulaha ama sarkaal kale oo Degmada ah ayaa bixin kara ogeysiis dheeraad ah sida loo arko inay ku habboon tahay.
XII. DIIWAANKA ANSHAXA ARDAYDA
Siyaasadda Degmadu waa in la ilaaliyo diiwaannada anshaxa ee dhammaystiran oo sax ah. Ururinta, faafinta, iyo dayactirka diiwaannada anshaxa ee ardayda waa inay la jaanqaadaan siyaasadaha Degmada ee khuseeya iyo sharciga federaalka iyo gobolka, oo ay ku jiraan Xeerka Dhaqanka Xogta ee Dowladda Minnesota, Cutubka 13aad ee Xeerarka Minnesota.
XIII. ARDAYDA NAAFADA AH
Ardayda hadda loo aqoonsaday inay naafo yihiin sida ku xusan IDEA ama Qaybta 504 waxay ku xirnaan doonaan qodobbada siyaasaddan iyadoo la tixgelinayo in dhaqan-xumadooda aysan ahayn muujinta naafanimada ardayga, haddii aan barnaamij waxbarasho lagu qeexin wax-ka-beddel lagama maarmaan ah.
Marka arday naafo ah laga saaro fasalka, guddiga baahiyaha gaarka ah ee dhismaha ayaa dib u eegi doona qorshaha waxbarashada iyo xogta qiimaynta hadda jirta. Guddigu wuxuu go'aamin doonaa in meelayntu ay habboon tahay oo uu ku talin doonaa, haddii loo baahdo, habab kale oo wax looga qabanayo dhaqanka. Guddigu wuxuu sidoo kale samayn karaa ka-reebitaan haddii loo baahdo oo ku habboon iyadoo lagu saleynayo xaaladaha naafonimada ee ardayga ku lug leh. Ka-reebitaannada noocaas ah waxaa laga yaabaa inay ka muuqdaan qorshaha waxbarasho ee ardayga.
Ardayda haysta IEP-yada, waxaa loo baahan yahay kulan kooxeed shan (5) maalmood gudahood laga bilaabo ganaaxa ama ka hor eryidda ama ka saarista. Haddii arday lagu meeleeyo xaalad ganaax ah dugsiga dhexdiisa sida waafaqsan siyaasadda Degmada ee loo dejiyay dhammaan ardayda, dhammaan ama qayb ka mid ah maalinta laba (2) maalmood ama ka badan oo isku xigta ama saddex (3) jeer hal (1) bilood gudahood, waa in la qabtaa kulan kooxeed. Ardayga naafada ah ee hoos yimaada Qaybta 504 laakiin aan hoos imaan IDEA wuxuu xaq u yeelan doonaa kulan noocaas ah oo keliya oo sugaya eryid, ka saarid ama ganaax muddo toban (10) maalmood ah. Kooxdu waa inay (a) go'aamisaa in anshax xumada ay la xiriirto naafanimada; (b) dib u eegto qiimeyn kasta oo ay go'aamiso baahida loo qabo qiimeyn dheeraad ah; iyo (c) dib u eegis ku filanaanta IEP-ga hadda jira oo ay wax ka beddesho yoolalka iyo yoolalka ama ay horumariso barnaamij IEP oo kale sida ku habboon. Haddii la go'aamiyo in anshax xumada ardaygu ay la xiriirto naafanimada ardayga, ardayga lama eryi karo ama lama reebi karo, waana in la raadiyaa barnaamij kale.
Marka ardayga haysta IEP laga reebo ama laga saaro dhaqan xumo aan ahayn muujinta naafanimada ardayga, Degmadu waxay sii wadi doontaa inay bixiso waxbarasho gaar ah iyo adeegyada la xiriira ka dib muddo ganaax ah, haddii ganaax la soo rogo. Degmadu waxay bilaabi doontaa dib u eegis ku saabsan IEP-ga ardayga waxayna sameyn doontaa dib u eegis ku saabsan xiriirka ka dhexeeya naafanimada iyo dhaqanka ku xiran tallaabo anshax marin ah waxayna go'aamin doontaa ku habboonaanta qorshaha waxbarashada ardayga ka hor inta aan la bilaabin eryidda ama ka saarista.
ARDAYDA DIIWAANGELINTA FURAN EE XIV
Degmadu waxay joojin kartaa diiwaangelinta arday aan deganayn oo ku qoran Barnaamijka Ikhtiyaarka Diiwaangelinta (Minn. Stat. § 124D.03) ama Diiwaangelinta Degmada Aan Deganayn (Minn. Stat. § 124D.08) dhammaadka sannad dugsiyeedka haddii ardaygu buuxiyo qeexitaanka maqnaanshaha caadiga ah, ardayga la siiyay adeegyo ku habboon maqnaanshaha (Cutubka Xeerarka Minnesota 260A), kiiska ardaygana loo gudbiyay maxkamadda dhallinyarada. Degmadu waxay sidoo kale joojin kartaa diiwaangelinta arday aan degenayn oo ka weyn lix iyo toban (16) oo ku qoran Barnaamijka Ikhtiyaarka Diiwaangelinta haddii ardaygu maqan yahay cudurdaar sharci ah hal ama in ka badan muddo shan iyo toban (15) maalmood oo dugsiyeed ah oo uusan si sharci ah uga bixin dugsiga.
XV. QAYBINTA SIYAASADDA
Degmadu waxay ardayda iyo waalidiinta ku wargelin doontaa jiritaanka iyo waxa ku jira siyaasaddan si waafaqsan sida ay u aragto inay ku habboon tahay. Nuqullada siyaasaddan anshaxa waxaa loo heli doonaa dhammaan ardayda iyo waalidiinta bilowga sannad-dugsiyeed kasta iyo dhammaan ardayda cusub iyo waalidiinta marka la diiwaangeliyo. Siyaasaddan waxaa sidoo kale laga heli karaa xafiiska maamule kasta marka la codsado.
XVI. DIB U EEGISTA SIYAASADDA
Maamulaha iyo wakiillada waalidiinta, ardayda iyo shaqaalaha dhismaha dugsi kasta waa inay ugu yaraan sannadkiiba mar isugu yimaadaan si ay dib ugu eegaan siyaasaddan anshaxa, u go'aamiyaan in siyaasaddu u shaqaynayso sidii loogu talagalay, iyo inay qiimeeyaan in siyaasadda anshaxa la dhaqan galiyay iyo in kale. Isbeddel kasta oo lagu taliyay waxaa loo gudbin doonaa kormeeraha si uu u tixgeliyo Guddiga, kaasoo sameyn doona dib u eegis sannadle ah oo ku saabsan siyaasaddan.
XVII. HABKA DACWADDA
Ardayda, waalidiinta/mas'uuliyiinta, iyo shaqaalaha dugsigu waxay gudbin karaan cabasho oo codsan karaan tallaabo dheeraad ah marka shuruudaha Xeerka Shaqo ka joojinta Cadaaladda ah ee Ardayda Minnesota, ama siyaasadaha anshaxa, aan si habboon loo hirgelin ama si takoor ah loo adeegsanayo. Siyaasaddan waxaa sannad walba lagu dari doonaa buugaagta ardayda.
Habka cabashada anshaxa waa sidan soo socota:
- Waalidka/mas'uulka ayaa racfaan ka qaadan kara go'aan hoos yimaada Minn. Stat. § 121A.49 iyagoo la xiriiraya Maamulaha dhismaha ka dibna Kormeeraha Ku-xigeenka haddii waalidka/mas'uulka uusan ku qanacsanayn natiijada;
- Dhinacyada ku lugta leh waxay macluumaad dheeraad ah oo la xiriira cabashada u gudbin karaan Kormeeraha Guud ee Ku-xigeenka;
- dib u eegista baaritaanka ee cabashada waxaa la bilaabi doonaa saddex maalmood gudahood marka la helo cabashada;
- marka la dhammeeyo dib u eegista baaritaanka, go'aan qoraal ah oo wax ka qabanaya eedeymaha ayaa la siin doonaa qofka cabanaya ama dhinacyada kale sida ku habboon, iyadoo ku xiran asturnaanta xogta;
- Haddii baaritaanku uu ogaado in shuruudaha Minn. Stat. § 121A.40 ilaa 121A.61, ama siyaasadaha Degmada ee aan waafaqsanayn, Degmadu waxay qaadi doontaa tallaabo ay ku saxayso diiwaannada lagama maarmaanka ah iyo inay go'aamiso haddii dhaqan kasta loo baahan yahay in dib loo eego mustaqbalka si loo taageero u hoggaansanaanta. Aargoosiga waa mamnuuc qof kasta oo ku lug leh baaritaanka.
Minn. Stat. §§ 121A.582 (Awood Macquul ah)
Minn. Stat. Ch. 260A (Maqnaanshaha)