Siyaasadda 516 - Daawooyinka Ardayga
I. UJEEDDADA
Ujeedada siyaasaddan waa in la dejiyo qodobbada la raacayo marka la bixinayo daawooyinka iyo daawooyinka dhakhtarku qoro iyo kuwa aan dhakhtarku qorin labadaba inta lagu jiro maalinta dugsiga.
II. BAYAANKA GUUD EE SIYAASADDA
Degmadu waxay aqoonsan tahay in ardayda qaar ay u baahan karaan daawo dhakhtar qoray ama mid aan dhakhtar qorin inta lagu jiro maalinta dugsiga. Xaaladaha noocaas ah, daawada waxaa maamuli kara kalkaalisada dugsiga ee shatiga haysta, ama shaqaalaha adeegyada caafimaadka, ama shaqaale kale oo kalkaalisada dugsiga ee shatiga haysata ay mas'uuliyaddan u xilsaartay, iyadoo la raacayo sharciga iyo habraacyada Degmada. Iyadoo Degmadu ay leedahay siyaasad daawo oo bixinaysa maamulka daawada inta lagu jiro maalinta dugsiga, xaaladaha caadiga ah, daawooyinka la qoray iyo daawooyinka aan la qorin waa in la bixiyaa ka hor ama ka dib dugsiga iyadoo la kormeerayo waalidka ama mas'uulka. Waa ujeeddada Degmadu in ardaydu si fiican u yimaadaan dugsiga oo ay diyaar u yihiin inay wax bartaan.
III. QEEXITAANNADA
- Daawada dhakhtarku qoro: Daawada u baahan warqad dhakhtar oo ka timid dhakhtar shati haysta.
- Daawo aan dhakhtar qorin: Daawooyinka laga heli karo farmashiyaha iyada oo aan dhakhtar qorin oo ka timid dhakhtar shati haysta.
IV. SHURUUDAHA
- Degmadu waxay samayn doontaa hab lagu ogeysiiyo qoysaska shuruudaha lagu maamulayo daawada inta lagu jiro maalinta dugsiga.
- Maamulka daawada dhakhtarku qoro iyo daawada aan dhakhtarku qorin ee dugsiga wuxuu u baahan yahay codsi saxeexan oo dhammaystiran oo ka yimid waalidka ama mas'uulka ardayga. Codsi afka ah waa in qoraal lagu sameeyaa laba maalmood gudahood dugsiga. Degmada Dugsigu waxay ku tiirsanaan kartaa codsi afka ah ilaa codsi qoraal ah la helo.
- Amar qoraal ah oo ay saxiixeen qofka daawada qoray iyo waalidka/mas'uulka ayaa looga baahan yahay dhammaan daawooyinka dhakhtarku qoro. Amarkaas waa in la cusbooneysiiyaa sannad kasta ama mar kasta oo qiyaasta daawada ama maamulka ay isbeddelaan.
- Daawada dhakhtarku qoray waa inay dugsiga ku timaadaa weelkii asalka ahaa ee uu farmashiistaha u calaamadeeyay ardayga sida waafaqsan sharciga, waana in loo bixiyaa si waafaqsan tilmaamaha ku qoran calaamadda.
- Daawooyinka aan dhakhtar qorin waa inay dugsiga yimaadaan iyagoo ku jira weelkii asalka ahaa, oo lagu calaamadeeyay magaca ardayga, waana in loo qaataa si waafaqsan tilmaamaha ku qoran calaamadda.
- Kalkaalisada dugsiga ee shatiga haysata waxay codsan kartaa inay hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan daawada, haddii loo baahdo, ka hor inta aan la siinin walaxda.
- Daawooyinka dhakhtarku qoro iyo kuwa aan dhakhtarku qorin looma isticmaali karo ardayga, laakiin waxaa lagu hayn doonaa xafiiska caafimaadka dugsiga. Waxyaabaha ka reeban shuruudahan waa: daawooyinka neefta ee dhakhtarku qoro ee uu iskiis u qaato oo lagu neefsado (fiiri qaybta M.4 ee hoose), isticmaalka daawada xanuunka ee aan dhakhtarku qorin (fiiri qaybta M.5), daawada epinephrine ee dhakhtarku qoro oo iskeed loo qaato oo lagu duro irbad aan irbad lahayn (fiiri qaybta M.7), iyo daawooyinka lagu maamulo sida ku xusan heshiis qoraal ah oo u dhexeeya degmada dugsiga iyo waalidka ama sida ku cad IEP (barnaamijka waxbarashada shaqsiyeed), qorshaha Qaybta 504 ama IHP (qorshaha caafimaadka shaqsiyeed).
- Waa in waalidka/mas'uulka si degdeg ah dugsiga ugu wargeliyaan qoraal ahaan haddii wax isbeddel ah ku yimaado maamulka daawada ee ardayga. Ogolaansho caafimaad oo cusub iyo calaamadda weelka oo leh tilmaamaha cusub ee farmashiyaha ayaa isla markiiba loo baahan yahay.
- Waa in waalidka/mas'uulka si degdeg ah dugsiga ugu wargeliyaan qoraal ahaan haddii wax isbeddel ah ku yimaado maamulka daawada aan dhakhtar qorin ee ardayga.
- Daawooyinka ama daawada ay isticmaalaan carruurta naafada ah, maamulka waxaa laga yaabaa inuu noqdo sida ku xusan IEP, qorshaha Qaybta 504 ama IHP.
- Dhammaan daawooyinka lagu bixiyo dugsiga waa la diiwaangelin doonaa. Kuwaas waxaa ka mid ah magaca iyo qiyaasta daawada, waqtiga la qaatay, iyo magaca qofka daawada siiyay.
- Habraacyada maamulka daawooyinka iyo daawada inta lagu jiro maalinta dugsiga waa in la sameeyaa iyadoo lala tashanayo kalkaalisada dugsiga ee shatiga haysta, ama hay'ad caafimaad oo dadweyne ama mid gaar loo leeyahay ama cid kale oo ku habboon (haddii ay si habboon ula heshiisay degmada dugsigu sida ku cad Xeerka Minnesota §121A.21). Maamulka degmada dugsigu waa inuu habraacyadan iyo tilmaamaha iyo habraacyada dheeraadka ah ee lagama maarmaanka u ah hirgelinta siyaasaddan u gudbiyaa guddiga dugsiga si loo ansixiyo. Marka uu ansixiyo guddiga dugsiga, tilmaamaha iyo habraacyada noocaas ah waxay noqon doonaan kuwo lagu daro siyaasaddan.
- Ka-reebitaannada gaarka ah ee soo socda ayaa lagu dabaqi doonaa siyaasaddan:
- Waa in la sameeyo qabanqaabo gaar ah oo lala sameeyo kalkaalisada dugsiga ee shatiga haysata si loo helo daaweyn caafimaad oo gaar ah, oo ay ku jiraan bixinta daawada iyada oo loo marayo tuubooyinka caloosha, marinnada malawadka ama kuwa la isku duro.
- Nidaamyada caafimaadka degdegga ah, oo ay ku jiraan maamulka degdegga ah ee daawooyinka iyo daawada, laguma dabaqi karo siyaasaddan.
- Daawooyinka ama daawooyinka ay bixiso ama maamusho hay'ad caafimaad oo dadweyne si looga hortago ama loo xakameeyo cudur ama cudur faafa laguma maamulo siyaasaddan.
- Ardayda qaba neefta ama cudur marin-haweedka oo xaddidan waxaa loo oggol yahay inay sitaan neef-qaadis dhakhtar qoray si ay iskood u qaataan si loogu daaweeyo neefta ama cudur marin-haweedka oo xaddidan marka ay haystaan oggolaansho qoraal ah oo waalidkood ku saabsan sidaas, amar dhakhtar oo shati haysta, iyo neef-qaadis si sax ah loogu calaamadeeyay ardayga. Waalidka/mas'uulka waa inuu soo gudbiyaa oggolaansho qoraal ah si ardaygu u maamulo daawada sannad dugsiyeed kasta. Kalkaalisada dugsigu waa inay qiimeysaa aqoonta iyo xirfadaha ardayga si ammaan ah u haysto oo uu u isticmaalo neef-qaadis neef-mareenka ah goobta dugsiga oo ay gelisaa diiwaanka caafimaadka dugsiga ee ardayga qorshe lagu hirgelinayo haysashada iyo isticmaalka neef-qaadisyada neef-mareenka ee badbaadada leh.
- Ardayga dugsiga sare wuxuu haysan karaa oo isticmaali karaa xanuun baabi'iye aan dhakhtar qorin si waafaqsan calaamadaynta, haddii Degmadu ay heshay oggolaansho qoraal ah oo sannadle ah oo ka timid waalidka/mas'uulka ardayga oo u oggolaanaysa ardayga inuu iskiis u maamulo daawada. Degmadu waxay ka noqon kartaa mudnaanta ardayga ee ah inuu haysto oo uu isticmaalo xanuun baabi'iyeyaasha aan dhakhtar qorin haddii Degmadu ay go'aamiso in ardaygu uu si xun u isticmaalayo mudnaanta. Qodobkani ma khuseeyo haysashada ama isticmaalka daroogo kasta ama badeecad ka kooban ephedrine ama pseudoephedrine oo ah maaddada kaliya ee firfircoon ama mid ka mid ah maaddooyinka firfircoon.
- Ardaydu waxay qaadan karaan daawooyinka soo socda ee aan dhakhtar qorin (alaabada laga iibsado farmashiyaha) iyaga oo aan haysan ogolaansho qoraal ah oo waalidkood; dhibcaha qufaca, xalalka milixda leh, balmka bushimaha ee daawada leh. Degmadu waxay ka noqon kartaa mudnaanta ardayga ee ah inuu haysto daawooyinka (alaabada) liiska ku jira haddii Degmadu ay go'aamiso in ardaygu uu si xun u isticmaalayo mudnaanta.
- Bilowga sannad dugsiyeed kasta ama waqtiga ardaygu iska diiwaan geliyo dugsiga, midkii ugu horreeya, waalidka ardayga, kalkaalisada dugsiga ee shatiga haysta iyo qoraha daawada ee shatiga haysta waa inay sameeyaan oo hirgeliyaan qorshe caafimaad oo shaqsiyeed oo loogu talagalay ardayga loo qoray cirbadaha epinephrine ee aan irbadaha lahayn kaas oo u sahlaya ardayga inuu:
- lahaan karaan irbado aan irbado lahayn oo epinephrine ah; ama
- Haddii waalidka/mas'uulka iyo qofka qoraya daawada shatiga haysta ay go'aamiyaan in ardaygu uusan awoodin inuu qaato epinephrine, si degdeg ah ayuu u heli karaa duritaan aan irbado lahayn oo epinephrine ah oo ku dhow ardayga mar walba inta lagu jiro maalinta waxbarashada.
Qorshuhu waa inuu u xilsaaraa shaqaalaha dugsiga mas'uul ka ah hirgelinta qorshaha caafimaadka ardayga, oo ay ku jiraan aqoonsashada anaphylaxis iyo bixinta durayaasha aan cirbadaha lahayn ee epinephrine marka loo baahdo, iyadoo la raacayo sharciga gobolka. Waalidka/mas'uulka waa inuu dugsiga siiyaa durayaasha aan cirbadaha lahayn ee epinephrine ee si sax ah loo calaamadeeyay ardayga marka loo baahdo.
- lahaan karaan irbado aan irbado lahayn oo epinephrine ah; ama
- Waa in la sameeyo qabanqaabo gaar ah oo lala sameeyo kalkaalisada dugsiga ee shatiga haysata si loo helo daaweyn caafimaad oo gaar ah, oo ay ku jiraan bixinta daawada iyada oo loo marayo tuubooyinka caloosha, marinnada malawadka ama kuwa la isku duro.
- Siyaasaddani waxay daboolaysaa maamulka daawada inta lagu jiro maalinta dugsiga. Ma daboolayso maamulka daawooyinka loo isticmaalo meel ka baxsan dugsiga, kuwaas oo loo isticmaalo ciyaaraha fudud ama hawlaha ka baxsan manhajka ama loo isticmaalo hawlaha la xiriira ka hor ama ka dib maalinta dugsiga caadiga ah, sida loogu talagalay dhisme kasta oo dugsi.
- "Waalid" ardayda 18 sano jirka ah ama ka weyn waa ardayga.
Xeerka Minnesota § 13.32 (Xogta Waxbarashada)