Siyaasadda 527 - Isticmaalka Ardayda iyo Baarkinka Gawaarida; Ilaalada, Kormeerka iyo Baaritaannada
I. UJEEDDADA
Ujeeddada siyaasaddan waa in la bixiyo habraacyada isticmaalka iyo baarkinka baabuurta ee ardaydu ku dhigto guryaha degmada, si loo ilaaliyo nidaamka iyo anshaxa dugsiyada iyo in la ilaaliyo caafimaadka, badbaadada iyo daryeelka ardayda iyo shaqaalaha dugsiga.
II. BAYAANKA GUUD EE SIYAASADDA
Siyaasadda Degmada Dugsigan waa in ardayda loo oggolaado isticmaalka xaddidan iyo baarkinka baabuurta ee guryaha Degmada Dugsiga. Waa mowqifka Degmada Dugsiga in siyaasadda gaadiidka ardayda ee Degmada oo dhan oo caddaalad ah oo caddaalad ah ay gacan ka geysan doonto tayada khibradda waxbarasho ee ardayga, ay ilaalin doonto nidaamka iyo anshaxa dugsiyada, waxayna ilaalin doontaa caafimaadka, badbaadada iyo fayoobaanta ardayda iyo shaqaalaha dugsiga. Siyaasaddani waxay khuseysaa dhammaan ardayda Degmada Dugsiga.
III. QEEXITAANNADA
- "Kontraband" macnaheedu waa haysashada shay kasta oo aan la fasaxin oo ay mamnuucday siyaasadda iyo/ama sharciga Degmada Dugsiga. Waxaa ka mid ah laakiin aan ku xaddidnayn hubka iyo "u eg," cabitaannada khamriga, walxaha la xakameeyey iyo "u eg," buugaagta dib u dhacay iyo agab kale oo ay leedahay Degmada Dugsiga, iyo hanti la xaday.
- "Tuhun macquul ah" macnaheedu waa in sarkaal dugsi uu haysto sababo uu ku aamino in baaritaanku uu keeni doono caddayn ku saabsan jebinta siyaasadda, xeerarka, iyo/ama sharciga Degmada Dugsiga. Tuhun macquul ah wuxuu ku salaysnaan karaa aragtida shaqsiga ah ee sarkaal dugsi, warbixin ka timid arday, waalid ama xubin ka tirsan shaqaalaha, dhaqanka shakiga leh ee ardayga, da'da ardayga iyo taariikhdiisii hore ama diiwaanka dhaqanka labadaba gudaha iyo dibadda dugsiga, ama ilo kale oo macluumaad oo la isku halleyn karo.
- "Baaxadda macquulka ah" macnaheedu waa in baaxadda iyo/ama faragelinta raadinta ay si macquul ah ula xiriirto ujeeddooyinka raadinta. Arrimaha la tixgelinayo marka la go'aaminayo waxa macquulka ah waxaa ka mid ah darnaanta xadgudubka la tuhunsan yahay, isku hallaynta macluumaadka, baahida loo qabo in si degdeg ah wax looga qabto, jiritaanka xaalado adag oo u baahan baaritaan degdeg ah iyo baaritaan dheeraad ah (tusaale ahaan ka hortagga rabshadaha, khatarta halista ah iyo tan degdegga ah ee waxyeellada ama burburinta caddaynta), iyo da'da ardayga.
- "Hantida Degmada Dugsiga" macnaheedu waa hanti ay leedahay, kiraysatay, kiraysatay, ama ay amaahatay Degmada Dugsiga ujeeddooyin dugsiyeed, iyo sidoo kale hanti ku xigta hantidaas oo loo isticmaali karo baarkin ama helitaanka hantidaas. Tani waxay sidoo kale ku jiri kartaa dhacdooyin ka baxsan hantida dugsiga oo ka dhaca waxqabad kasta oo dugsigu maalgeliyo ama dugsigu ansixiyey, sida safar goob ama dhacdo isboorti, halkaas oo ardaydu ay hoos yimaadaan awoodda Degmada Dugsiga.
IV. ISTICMAALKA ARDAYDA GAADIIDKA EE DEGMADA DUGSIGA
Maadaama Degmadu ay bixiso gaadiid ardayda badankood, isla markaana booska baarkinku uu xaddidan yahay, ardayda waxaa lagu dhiirigelinayaa inay raacaan basaska Degmada oo ay tagaan dugsiga.
V. BAARKINKA ARDAYDA GAADIIDKA EE GADIIDKA EE DEGMADA DUGSIGA
- Ardayda waxaa loo ogol yahay inay baabuurka dhigtaan goob Degmada Dugsiga ah oo mudnaan leh, ee aan xaq u lahayn. Ardayda baabuur u wadata xerada dugsiga sare waxay baabuurka dhigan karaan goobta baarkinka ee loogu talagalay oo keliya baarkinka ardayda. Ardaydu baabuurta kuma dhigi doonaan meelaha baabuurta lagu wado, hantida gaarka loo leeyahay, ama [meelo kale oo loo qoondeeyay, tusaale ahaan meelaha baarkinka ee loogu talagalay shaqaalaha ama dadweynaha guud ahaan].
- Meelaha la dhigto baarkinka ardayda waa in loo qoondeeyaa, baarkinka ardaydana waa in lagu koobo meelahaas. Ardayda isticmaasha aagga baarkinka waxaa lagu qiimeyn doonaa khidmad baarkin. Lacagta khidmadda waxaa dib u qiimeyn doona Guddiga Dugsiga mar mar.
- Caadiyan, baabuurta ay ardaydu wadaan lama geli karo ama lama dhaqaajin karo inta lagu jiro maalinta dugsiga haddii aan ardayga laga saarin shaqada goor hore ama uu ka qaybqaato hawl uu dugsigu ansixiyay (tusaale ahaan, Barnaamijka Waxbarashada Iskaashiga, Dugsiga Yar, Barnaamijka La-talinta, Barnaamijka Khibradda Shaqada, iwm.) kaas oo ardayga ka fogeynaya dhismaha ka hor dhammaadka maalinta dugsiga.
- Waalidiinta ama mas'uuliyiinta ardayda ka baxaya dhismaha dugsiga inta lagu jiro maalinta dugsiga iyagoo wata gaarigooda ama gaari uu arday kale wado si ay uga qaybqaataan hawl uu dugsigu ansixiyay waa inay buuxiyaan oo ay fayl gareeyaan maamulka dhismaha foomka ogolaanshaha ee ku habboon ee ay Degmadu ansixisay ka hor inta aysan bixin.
- Waalidiinta ama mas'uuliyiinta ardayda ka baxaya dhismaha dugsiga inta lagu jiro maalinta dugsiga iyagoo wata gaarigooda ama gaari uu arday kale wado si ay uga qaybqaataan hawl uu dugsigu ansixiyay waa inay buuxiyaan oo ay fayl gareeyaan maamulka dhismaha foomka ogolaanshaha ee ku habboon ee ay Degmadu ansixisay ka hor inta aysan bixin.
- Marka ay jiraan gawaari aan la ogolayn oo la dhigto hantida Degmada Dugsiga, mas'uuliyiinta dugsigu waxay:
- Raac gaariga ama uga baahan darawalka ama qofka kale ee mas'uulka ka ah gaariga inuu ka raro hantida Degmada Dugsiga; ama
- Haddii aan la ilaalin, u diyaari in gaariga laga qaado, iyadoo kharashka mulkiilaha ama hawlwadeenka uu khuseeyo, garaashka ugu dhow ama meel kale oo ammaan ah oo ka baxsan hantida Degmada Dugsiga.
- Isticmaal "boots" si aad u sugto booska gaariga ilaa inta ay tallaabo dheeraad ah ka qaadi karaan maamulayaasha dugsigu.
- Raac gaariga ama uga baahan darawalka ama qofka kale ee mas'uulka ka ah gaariga inuu ka raro hantida Degmada Dugsiga; ama
- Maamulka dhismaha ayaa laga yaabaa inuu ka qaado mudnaanta baarkinka arday kasta oo ku guul darreysta inuu u hoggaansamo qodobbada siyaasaddan ama qawaaniinta iyo qawaaniinta ay dejiyeen maamulka dhismaha si loo hirgeliyo siyaasaddan.
- Maamulka dhismaha ayaa mas'uul ka noqon doona dejinta xeerarka iyo qawaaniinta lagu hirgelinayo siyaasaddan, oo ay ku jiraan ciqaabaha ku habboonaanta fulinta, iyo ogeysiinta darawallada ardayda shuruucda iyo qawaaniintaas.
VI. ROOTOOYINKA, KORMEERADA IYO BAARITAANKA
Saraakiisha dugsigu waxay samayn karaan kormeer joogto ah oo ku saabsan hantida Degmada Dugsiga iyo kormeer joogto ah oo ku saabsan dibadda baabuurta ardayda. Intaa waxaa dheer, gudaha baabuurta ardayda ee ku sugan goobaha Degmada Dugsiga waa la baari karaa marka saraakiisha dugsigu ay qabaan shaki macquul ah oo ah in baaritaanku uu soo bandhigi doono jebinta sharciga iyo/ama siyaasadda ama qaanuunka dugsiga.
- Kormeerka iyo Kormeerka.
Saraakiisha dugsigu waxay samayn karaan roondooyin joogto ah oo lagu sameeyo goobaha baabuurta la dhigto ee ardayda iyo hantida kale ee Degmada Dugsiga iyo kormeer joogto ah oo lagu sameeyo bannaanka baabuurta ardayda. Roondooyinka iyo baaritaannada noocaas ah waxaa la samayn karaa iyada oo aan la ogeysiin, iyada oo aan la helin ogolaansho arday, iyo iyada oo aan la haysan warqad baaritaan.
- Raadinta Gudaha Gawaarida Ardayda.
Gudaha baabuurta ardayda ee ku jira guryaha Degmada Dugsiga, oo ay ku jiraan galoofyada ama qaybaha dambe ee gaariga, waa la baari karaa marka saraakiisha dugsigu ay qabaan shaki macquul ah oo ah in baaritaanku uu soo bandhigi doono jebinta sharciga iyo/ama siyaasadda ama qaanuunka dugsiga. Baaritaanku wuxuu noqon doonaa mid macquul ah baaxaddiisa iyo faragelintiisa. Baaritaannada noocaas ah waxaa la samayn karaa iyada oo aan la ogeysiin, iyada oo aan la helin ogolaansho, iyo iyada oo aan la helin amar baaritaan. Ardaygu wuxuu la kulmi doonaa xuquuqaha baarkinka iyo anshax marinta haddii ardaygu diido inuu furo gaari xiran oo hoos yimaada xakamaynta ardayga ama qolalkiisa marka uu codsado sarkaal dugsi.
- Mamnuucidda Kontraband-ka iyo Faragelinta Roondo-yada, Kormeerka, Baaritaanka iyo/ama Qabsashada.
Waa xadgudub ku ah siyaasaddan in ardaydu ay ku kaydiyaan ama ku qaadaan waxyaabaha sharci darrada ah baabuurta hantida Degmada Dugsiga ama ay farageliyaan roondooyinka, kormeerka, baaritaanka iyo/ama qabashada sida ku xusan siyaasaddan.
- Qabashada Waxyaabaha Kontrabandka ah.
Haddii baaritaanku keeno waxyaabo sharci darro ah, saraakiisha iskuulku waxay qaban doonaan shayga waxayna u gudbin karaan saraakiisha sharciga si loo helo go'aan kama dambays ah marka ay habboon tahay.
- Faafinta Siyaasadda.
Nuqul ka mid ah siyaasaddan waxaa lagu daabici doonaa buug-gacmeedka ardayga ama waxaa lagu faafin doonaa si kasta oo ay mas'uuliyiinta dugsigu u arkaan inay ku habboon tahay.
VII. TILMAAMAHA IYO TILMAAMAHA
Kormeeraha Guud waxaa la siiyay awood uu ku sameeyo dib u eegista iyo ansixinta Guddiga Dugsiga tilmaamo iyo tilmaamo macquul ah oo wax ka qabanaya baahiyaha gaarka ah ee Degmada Dugsiga ee la xiriira isticmaalka ardayda iyo baarkinka baabuurta ee hantida Degmada Dugsiga, sida nidaamka ogolaanshaha iyo xeerarka baarkinka. Tilmaamaha iyo tilmaamaha la ansixiyay waxaa lagu lifaaqi doonaa siyaasaddan si loogu daro.
VIII. XADGUDUBYADA
Ardayga lagu helo inuu jebiyey siyaasaddan iyo/ama tilmaamaha iyo tilmaamaha fulinaya waxaa laga qaadi doonaa mudnaanta baarkinka iyo/ama anshax marin iyadoo la raacayo Siyaasadda Anshaxa Ardayda ee Degmada Dugsiga, oo ay ku jiri karaan ganaax, ka-saarid, ama eryid. Intaa waxaa dheer, ardayga waxaa loo gudbin karaa saraakiisha sharciga marka ay habboon tahay.
Dastuurka Mareykanka, wax ka beddel. IV
Siyaasadda 417 (Isticmaalka/Xadgudubka Kiimikada)